21 December, 2013

Sử (P1)

Nửa năm không viết blog. Thế mà quay lại nghía vẫn thấy có người đọc. Ái ngại quá.

Nửa năm trôi qua có tỉ thứ diễn ra trong đầu, nhưng ngại đặt bút xuống. Viết là một việc quá đỗi vất vả, mà tôi không có năng khiếu, cũng chả đủ đam mê. Nhưng mà tiếc thật. Bởi có nhiều thứ học được, và tôi muốn chia sẻ. Thôi, từ giờ phải cố chăm lên mới được.



Dạo gần đây tôi có đang đọc một cuốn sử về Việt Nam, viết bởi Keith W. Taylor, là một giáo sư trong khoa Châu Á học của trường Cornell, Mỹ. (Cornell là một học viện hàng đầu trong nghiên cứu về châu Á, nhất là sử Đông Nam Á). Sách có tên "A History of the Vietnamese," tạm dịch là "Một câu chuyện sử về người Việt."

Nói vậy tôi muốn đề ra hai tính chất của cuốn sách. Thứ nhất, sách được viết bởi học giả, theo tôi, có thể nói là có uy tín, đáng tin cậy. Thứ hai, cuốn sách chỉ là "Một câu chuyện sử" (A History). Nó không ám chỉ rằng mình là cách duy nhất tiếp cận và hiểu quá khứ của người Việt.

Bài viết lần này chưa bàn tới cuốn sách này nói gì vậy. Tôi chỉ muốn đi vào hai tính chất nêu trên.

19 June, 2013

Vài thứ nhảm nhí

Hai tuần trước tôi mở lịch ra ngó. Tá hỏa. Thế là tôi sắp phải rời Hà Lan. Vào thời điểm viết bài viết này thì tôi còn có một tuần. Trời ơi, tôi thốt lên, còn bao nhiêu thứ chưa làm, còn bao nhiêu nơi chưa đi.

Thời gian trôi như vũ bão. Ta cậy tuổi còn trẻ và cứ dần dứ dần dứ bao nhiêu chuyện, rằng thì là: để mai, để tuần sau, để tháng sau,  v.v., hay bâng quơ: để khi khác, vội gì.

Lúc đầu tôi đoán là chỉ vài người như tôi mới vậy. Nhưng có lẽ cũng có không ít. Tôi vừa đi một festival âm nhạc về. Đại hội được tổ chức trong 3 ngày ở một tính nằm về phía sâu nhất ở hướng Nam của HL, giáp Bỉ và Đức. Ở đây  tôi có gặp một anh bạn người Hà Lan, nhưng hóa ra cũng lần đầu tiên đi cắm trại như tôi. Cậu ta bảo rằng mình sống ở một tỉnh phía Bắc HL, cách Amsterdam khoảng 2 tiếng rưỡi đi tàu, tức là cách nơi tổ chức festival khoảng 4-5 tiếng. Cái festival này cậu ta chỉ mới nghe tới (dù theo tôi được biết nó đã ra đời từ những năm 70 và còn được truyền hình trực tiếp trên tivi). Cậu ta còn nói, thị trấn cậu ở khá bé và chẳng có gì để làm, rất buồn. Thế nhưng cậu và lũ bạn vẫn chưa bao giờ đi Amsterdam chơi một chuyến ra hồn. Trừ lúc có việc, còn lại đi chơi thì chưa. Tất cả nói với nhau: có một ngày, rồi sẽ có một ngày chúng ta sẽ đi nhé. (Someday)

Dần dứ với việc học thì không hiếm, hiện tượng mà các bạn trẻ kêu ca suốt trên mạng (và kỳ quái thay cũng có một số tự hào!?), nhưng đây là còn dần dứ với việc chơi, việc đi ra ngoài thế gian ngó nghiêng, hay còn gọi là việc sống. Nhắm mắt, mở mắt, nhoáng phát hết ngày. Ta lăn lộn trong tiếc nuối núi thời gian đã biến đi đâu. Nhào dậy, cố giữ chặt vài khoảnh khắc quý giá. Đuổi theo, tóm lấy nó, nhưng vẫn tuột mất rồi.

Đi một ngày đàng, học một sàng khôn. Các cụ nói quả có đúng. Cái khôn ấy nó tự len lỏi vô thức vào đầu, dù ít dù nhiều, và nếu ta có nghiền ngẫm thì càng tốt, cái khôn sẽ biến thành tri thức. Cần ra ngoài, cần trải nghiệm. Cho dù tôi là một kẻ nghiện việc chui trong chăn đọc sách cho qua ngày đoạn tháng, thì cũng phải công nhận, thi thoảng ta cần nhấc mông lên.



Nhưng đi ra ngoài không có nghĩa là đã sống thật. Chắc vì tôi nhà quê (và nghèo), không có điện thoại thông minh (smartphone), nên tôi rất lười chụp ảnh và lên mạng đăng ảnh và status. Nhưng đâm ra thế lại hay. Đi nghe nhạc các bạn tung hàng loạt máy lên bấm bấm tách tách, rồi lại còn quay phim. Đôi lúc nghệ sĩ phải dọa chúng mày cất ngay máy ảnh đê, nghe tao đây này (chỉ vài anh cun mới nói thế). Hãy lắng nghe đi, hãy nghe dàn loa vĩ đại chứ đừng đợi về nhà bật lại cái thứ rè rè thu lại trong iPhone. Đi cắm trại không điện không đèn không sạc, có đứa nói tao bị "đóng cửa" (shut out) với thế giới bên ngoài. Đóng cửa cái con khỉ, có 60 nghìn người đi nghe nhạc cơ mà. Nhìn sang cái lều bên cạnh đi.

Nhìn chung là khó.


16 March, 2013

Hà Lan - Phần 2

Như đã nói ở phần trước, Hà Lan được biết đến là một nước rất... thoải mái. Bạn bè tôi cũng gạ ngay tôi lên Amsterdam nhớ đi qua phố đèn đỏ, và nếu được thì thử loại thuốc nào đó cho biết. Gớm, tôi nhát bỏ xừ, nhưng ừ thì cũng đúng? Kiếm đâu ra cái nước hợp pháp hóa mại dâm, hợp pháp hóa sử dụng thuốc phiện (dù là loại nhẹ), hợp pháp hóa hôn nhân đồng tính (đầu tiên trên thế giới) như thế này?

Thật là lý tưởng. Hà Lan là một nước tư bản từ rất sớm, phát triển mạnh thế kỷ 16 và thì thăng hoa vào thế kỷ 17 nhờ thương mại buôn bán. Chiến tranh tôn giáo thất bại ở đâu, chứ ở Hà Lan thì nó đánh bật Tây Ban Nha và thế là Hà Lan bỗng trở thành một nước cộng hòa. Người ta cho rằng chính nhờ Calvinism mà kinh tế của Hà Lan mới càng đi lên, hay nói đúng hơn là cái tư tưởng khoan dung (tolerance) được áp dụng vào với tôn giáo và rồi thì mở rộng ra tới nhiều mặt của xã hội nên đất nước này mới thoáng, mới cởi mở thế. Một đất nước sẵn sàng chấp nhận các khác biệt, về tư tưởng, về giới tính, về văn hóa, về sắc tộc, v.v.

Có phải vậy?

22 February, 2013

Truyện cổ tích

Hai chữ "cổ tích" tự nó đã khiến ta mỉm cười. Tôi có thú vui mổ xẻ từ tiếng Việt, thế nên khi nhìn vào 2 chữ này, tôi nghĩ ngay: "cổ" thì rõ là xưa cổ rồi, "tích" tức là truyện - nhưng tự nó cũng mang theo hàm ý là cổ. Thế là tới 2 lần nhấn vào quá khứ. (Truyện cổ tích đã thế là còn thêm chữ "truyện", thế là thừa một chữ nhá.) Truyện còn thường bắt đầu với cụm từ "Ngày xửa ngày xưa." Chả hiểu trong tiếng Việt nó ra đời từ thuở nào. Chắc là được dịch ra từ tiếng Anh (Once upon a time) và tiếng Pháp (Il était une fois) nhỉ?

Tóm lại, đó là một sự lừa ngoạn mục. Bởi chúng ta, không hiểu từ lúc nào lớn lên, đã biết "cổ tích" và hiện thực khác xa nhau, và những câu chuyện ấy cho dù đã được người kể và viết truyện đá phăng vào quá khứ xa hết cỡ để làm cho chúng trông có phần đáng tin hơn, thì có lẽ vẫn không bao giờ xảy ra ở thực tại.

Có phải từ lúc biết chúng quá xa vời và mơ mộng, chúng ta bỏ rơi nó?
 



06 February, 2013

Hà Lan - phần 1

Hồi học về tranh phong cảnh Hà Lan vào thế kỷ 17, trong lớp tôi có một bạn hỏi giáo sư thế này, tại sao trong những bức vẽ này, bầu trời lại chiếm diện tích lớn tới thế, có phải người Hà Lan có một sự... mê đắm kỳ lạ với bầu trời? Rồi thì những cánh đồng kéo dài ra mãi tới chân trời? Giáo sư bối rối (lĩnh vực bà tập trung nghiên cứu là nghệ thuật Ý), bà nói rằng tranh phong cảnh HL vẽ rất nhiều về ruộng đồng và bầu trời và đời sống miền quê, có lẽ đó là bắt nguồn từ một niềm say mê với đất đai. Và sự rộng lớn của đất có lẽ là đã phần nào được lý tưởng hóa.

Jacob  van Ruisdael - View of Haarlem with bleaching fields in the foreground (ca.1670 )

17 January, 2013

BTC phần II: QB và câu chuyện Kinh tế

Tuy tập 2 của BTC có tiêu đề là Quyền Bính, nhưng tôi muốn đề cập tới nội dung của việc sử dụng quyền lực chính trị ấy hơn: dĩ nhiên đó là câu chuyện Kinh tế.

Câu chuyện suy cho cùng là một trận chiến giữa mở hay không mở. Một bên cố nắm giữ lấy ý thức hệ CS và tiêu biểu thể hiện ở tư liệu sản xuất như đất đai, và về sau khi buộc mở cửa ít nhiều rồi thì muốn cầm quyền bằng các doanh nghiệp nhà nước và vẫn không chịu tư hữu toàn bộ đất đai. Bên này tạm gọi là bên hữu gồm các nhân vật như Nguyễn Văn Linh, Đỗ Mười, Lê Đức Anh, Lê Khả Phiêu. Bên còn lại, bên tả, thì yêu cầu tha thiết đổi mới, thị trường hóa nền kinh tế, giao thương với nhiều nước hơn trong khu vực và thế giới, đòi sửa đổi các luật, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân phát triển. Tiêu biểu bên tả là Võ Văn Kiệt, và tiếp nối là Phan Văn Khải.


14 January, 2013

BTC Phần I: GP - HĐ

Review chung về cuốn sách ở đây. Bài viết này lại là những cảm nhận lăng nhăng của tôi về một vài chi tiết trong cuốn sách.

Tôi không dám kỳ vọng nhiều về cuốn sách. 400 trang sách x 2 quyển, liệu có thể xoay toàn bộ đất nước xuyên suốt 30 năm không? Mà khi nói về 30 năm ta đâu phải chỉ nói về mỗi chúng? Cần phải có hiểu biết về cả trăm năm trước đó. Thế nhưng ngoại trừ chương đầu tôi thấy khá rối rắm khi nói về các lực lượng quân sự, các tiểu đoàn trung đoàn sư đoàn và các tên riêng ra, thì dần tôi cảm thấy khá thoải mái với cách trình bày thông tin của BTC. Khá ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu, và đôi khi là rất cảm động nữa.